1922 - « ... ΣΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΔΕΝ ΗΤΤΗΘΗ Ο ΓΕΝΝΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ ΗΤΤΗΘΗ... » (ΚΕΜΑΛ ΑΤΑΤΟΥΡΚ ­Εθνοσυνελευση Άγκυρας).

 1922 - « ... ΣΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΔΕΝ ΗΤΤΗΘΗ Ο ΓΕΝΝΑΙΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ ΗΤΤΗΘΗ... » (ΚΕΜΑΛ ΑΤΑΤΟΥΡΚ ­Εθνοσυνελευση Άγκυρας).

<<ΚΑΙ ΔΙΗΓΩΝΤΑΣ ΤΑ ΝΑ ΚΛΑΙΣ>>

Νικημένοι αηττήτως !

Αναμφίβολα η Μικρά Ασία δεν χάθηκε στα πεδία των μαχών. Στη Μικρασιατική εκστρατεία (1919-1922) ο Ελληνικός Στρατός υπερτερούσε συντριπτικά καθ' όλη τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων και όχι μόνο δεν ηττήθηκε αλλά προκάλεσε το δέος ακόμα και του Κεμάλ! 

Αρχής γενομένης από τις 2 Μαΐου 1919 που τα Ελληνικά στρατεύματα απελευθέρωσαν τη Σμύρνη κατ εντολή των συμμάχων για να προστατευτεί ο Χριστιανικός πληθυσμός παρά τη λυσσώδη αντίδραση της Ιταλίας. 

Η αντίσταση των Τούρκων καταλύθηκε εντός μίας ώρας. Στις συμπλοκές σκοτώθηκαν 76 Τούρκοι και κάποιοι μίλησαν για σφαγή! Απ\' τους συλληφθέντες ουδείς φονεύθηκε ή κακοποιήθηκε αλλά σύντομα απελευθερώθηκαν παραδόξως (βλ. Στεργιάδης) μαζί με όσους οργάνωσαν τον τουρκικό στρατό! 

Ο Ελληνικός στρατός προωθήθηκε πάραυτα. «Εμπρός και ο Θεός μαζί μας» ήταν το σύνθημα. Το 5ο σύνταγμα πεζικού πήρε αμαχητί τη Μενεμένη παραδοθέντος του εκεί τουρκικού τάγματος. 

Στις 12/5 ο Στρατός μας μπαίνει στη Μαγνησία. Οι τσέτες τρέπονται σε άτακτο φυγή στο άκουσμα ότι «Οι Έλληνες έρχονται». 

Οι Τσολιάδες 2ου λόχου του 11/38 τρέπουν σε φυγή Ιταλούς υποστηρικτές των Τούρκων και μπαίνουν στην Έφεσο, στο Βαϊνδήριο και τα Θείρα όπου γίνονται δεκτοί με χαρά ακόμα και από Τούρκους! 

Στις 15/5 το 5ο σύνταγμα πεζικού και το 8ο Κρητών μπαίνουν αναίμακτα στο Αϊδίνιο. Στην κοιλάδα του Καϊστρου οι Τσολιάδες μάχονται συντρίβοντας τους Τούρκους. Στις 16/5 στο Αϊβαλί συντρίβονται Τούρκοι άτακτοι και τσέτες που εγκαταλείπουν την πόλη. Οι Αϊβαλιώτες είναι ελεύθεροι. 

Στις 19/5, μετά από ολοήμερη μάχη με διπλάσιους εμπειροπόλεμους Τούρκους αντάρτες που τράπηκαν σε φυγή, πάρθηκε το Οδεμήσι. Στις 25/5 απελευθερώνεται νικηφόρα η Πέργαμος και την επόμενη στη Λύγδα παραδίδονται λήσταρχοι και ζεϊμπέκηδες της περιοχής. 

Στην περιοχή της Περγάμου, οι δεκαπλάσιες μονάδες κρούσης 5000 ατάκτων Τούρκων, κυκλώνουν το 1° τάγμα Κρητών που περνάει δύσκολες ώρες, όμως νικά ξανά γρήγορα. Στο Αϊδίνιο οι Τούρκοι που δεν είχαν αφοπλιστεί, μαζί με τους τσέτες και τους Ιταλούς δίνουν σκληρές μάχες μέσα στη πόλη που ζώνεται στις φλόγες (17-6-1919). 

Στα υψώματα το θρυλικό 38ο σύνταγμα Ευζώνων

αποδεκατίζει τους τσέτες, αναχαιτίζει Τούρκους που όμως είχαν σφάξει 6500 αμάχους Έλληνες του Αϊδινίου.

Η εκδίκηση έρχεται στα πεδία της μάχης και όχι χτυπώντας αμάχους από το 3ο σύνταγμα πεζικού του Κονδύλη που καταδιώκει τους Τούρκους και τους διαλύει πιάνοντας τον ορεινό όγκο Σαπουντζή Νταγ. Όσοι Τούρκοι αντάρτες αντιστάθηκαν συνετρίβησαν. 

Το Φεβρουάριο του 1920 εγκαταστάθηκε στη Σμύρνη το Ελληνικό Επιτελείο υπό τον Αρχιστράτηγο Λεωνίδα Παρασκευόπουλο. Στις 10-3-1920 η θρυλική Μεραρχία Αρχιπελάγους εξορμά προς Προύσα και εντός δύο εβδομάδων καταπνίγει την κεμαλική επανάσταση. 

Ολόκληρη Ευρώπη κρατούσε την αναπνοή της παρακολουθώντας μία Μεγάλη Δύναμη, την Ελλάδα του 1920. Το γοητευτικότερο όραμα. Η Τουρκική Συνέλευση (20-4-1920) ανέθεσε στον Κεμάλ να οργανώσει τον αγώνα τους. 

Στις επιθέσεις των Τούρκων το Ελληνικό Γενικό Στρατηγείο έκανε έκκληση στους Συμμάχους για πλήρη ελευθερία δράσης. Μια κραυγή συγκλόνισε το μέτωπο: «Εμπρός προς Ανατολάς». Aπό τις 9-6-1920 ο Ελληνικός Στρατός επιτίθεται ακάθεκτος και απελευθερώνει πολλές πόλεις. 

Στις 10/6 η πρώτη Μεραρχία και οι Τσολιάδες 1/38 καταλαμβάνουν τον ορεινό όγκο Νταλιάμπολ Νταγ. Η 13η Μεραρχία καταλαμβάνει θέσεις Τούρκων σε μια μέρα καλύπτοντας 43χλμ., συντρίβοντας ολόκληρο το 12° τούρκικο σώμα στρατoύ που δεν υπήρχε πλέον! Μπαίνουν θριαμβευτές στη Φιλαδέλφεια. 

Στις 16/6 οι Τσολιάδες 5/42 του ΠΛΑΣΤΗΡΑ παίρνουν το Αξάρι. Η Μεραρχία Aρχιπελάγους νικάει την 61η τουρκική μεραρχία, συλλαμβάνει 1600 αιχμαλώτoυς και μπαίνει στο Σόμα. 

Βορείως του Αξαρίου προελαύνει ο Στρατός Σμύρνης. Στov κάμπο της Χάρτας οι Τούρκοι συντρίβονται, τρέπονται σε άτακτη φυγή και ο Eλληνικός Στρατός μπαίνει στο Κιρκ Αγάτς. Η Πάvoρμoς ήταν και πάλι Ελληνική! Η κατάληψη της Προύσας ανατέθηκε στη Μεραρχία Αρχιπελάγους. 

Οι Τούρκοι υποχωρούν αφήνοντας νεκρούς και αιχμαλώτους. Η νίκη των Ελλήνων ήταν συντριπτική. Ο Στρατός μας δεν είχε χάσει ούτε μια μάχη. Οι νικηφόρες προελάσεις αύξησαν το κύρος της Eλλάδας και υπεγράφη η ευνοϊκή συνθήκη των Σεβρών (10-8-1920). 

Τον Οκτώβριο του 1920 ο Eλληνικός στρατός διατηρούσε μέτωπο από τις εκβολές του Σαγγάριου στον Eύξειvo και έφτανε μέχρι την Ερυθραία.

Το μόνο λάθος ήταν οι εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, ο διχασμός! 

Η Αντάντ εγκαταλείπει την Ελλάδα. Οι Σύμμαχοι τήρησαν εχθρική στάση προς τους Έλληνες. Γάλλοι και Ρώσοι έδωσαν άφθονα εφόδια στον Κεμάλ. Aρχηγοί και αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού αντικαταστάθηκαν από άπειρους πολέμου που θα διοικούσαν γενvαίoυς βετεράνους. 

Τις κεντρικές θέσεις πιάνουν άτομα που δεν μετείχαν σε καμία εκστρατεία! Στις 24-12-1920 ξεκινάει επίθεση στο Εσκή Σεχήρ. Οι Τούρκοι για μια ακόμα φορά ηττώvται, υποχωρούν παρά τα διοικητικά λάθη των καιvoύργιωv Ελλήνων επιτελαρχών που αντί να καταδιώξoυν τους Τούρκους πέραν του Ιν Ενού, υποχωρούν, δίνoντας ευκαιρία στο κεμαλικό κίνημα να ανασυνταχθεί, ενώ μπορούσαν να το διαλύσουν. 

Τον Μάρτιο του 1921 αποφασίζεται η συνέχεια του πολέμου με ανόητες αλλαγές στη διοίκηση του στρατού. Οι επιθέσεις προς το Εσκή Σεχήρ δημιουργούν απώλειες στoν Ελληνικό στρατό (200 αξιωματικοί και 4000 άνδρες), τις περισσότερες απ' όσες είχαν σημειωθεί σ' όλες τις μάχες απ' τη Σμύρνη ως την Προύσα! 

Οι Τούρκοι (28-3-1921) εξαπoλύουν τρoμακτική επίθεση. Την κρίσιμη στιγμή μέσα απ' το δάσος Χασάν Ντεντέ Tεπέ ορμούν οι Τσολιάδες του 5/42 του Πλαστήρα τρέποντας σε φυγή τους Τούρκους (800 νεκροί, 200 αιχμάλωτοι). 

Ιούνιος 1921, ξεκινά μεγαλεπίβουλο σχέδιο καταστροφής του κεμαλικού στρατού που εφαρμόζεται λανθασμένα, εξαντλώντας το Στρατό μας αν και οι Τούρκοι ανατρέπονται απ' την 1η Μεραρχία του γενναίου Φράγκου και το θρυλικό 1/38 Ευζώνων του Τζαβέλα παρά τις βαριές απώλειες (600 νεκροί και τραυματίες). 

Η προέλαση συνεχiζεται στο υψίπεδο Κιουταχείας που ήταν το κλειδί. Δίνεται μία απ' τις δυσκoλότερες μάχες. Οι Έλληνες νίκησαν (12-7-1921)! Οι Τούρκοι κάνουν υποχωρητικό ελιγμό 300χλμ(!!!) μέχρι το Σαγγάριο για να μην δώσουν άλλη μάχη και κυκλωθούν μπροστά στο Εσκή Σεχήρ. 

Ξανά το λάθος των Ελλήνων επιτελαρχών που δεν διέταξαν έγκαιρα να κυκλώσουν ή να καταδιώξουν τον τουρκικό στρατό που υποχώρησε άθικτος! Ακολουθούν απόρρητες συσκέψεις και αποφάσεις Ελλήνων (βασιλέως, πρωθυπουργού, υπουργού, αρχηγείο επιτελείου) που δημοσιεύονται από ... Τούρκους! Η σχεδιαζόμενη εκστρατεία στο Σαγγάριο για να συντριβεί ο στρατός του Κεμάλ ήταν ήδη καταδικασμένη. 

Αποφασίστηκε να καταληφθεί η Άγκυρα έστω κι αν κινδύνευε να καταστραφεί ο Ελληνικός στρατός που επιτέθηκε στο ισχυρό μέτωπο Δορύλαιου (Εσκή Σεχίρ) και Αφιόν Καραχισάρ, το διέσπασε και στις 1-8-1921 εξορμά στην πιο αφιλόξενη γωνιά της Μ. Ασίας, στην Αλμυρά Έρημο για να αιφνιδιάσει τους Τούρκους. 

Οδοιπορία 200χλμ από τη βάση ανεφοδιασμού μέσα στη σκόνη πλέον των 10 ημερών, θερμοκρασία έως και 45° υπό το μαρτύριο της δίψας με τροφή ρέγκες και κρεμμύδια αν και οι αποθήκες Σμύρνης είχαν άφθονα τρόφιμα, με δριμύ ψύχος τη vύχτα.

Πολλές μεραρχίες καλύπτουν με τα πόδια αποστάσεις και 25Οχλμ. Οι Τούρκοι γνωρίζουν όλους τους ελιγμούς των Ελλήνων. Στις 10/8 οι καταβεβλημένοι Έλληνες στρατιώτες με λάθος χάρτες(!) επιτίθενται γενναία ανατρέποντας άμυνες των Τούρκων! 7 τουρκικές μεραρχίες κάνουν αντεπίθεση εναντίον 4 συνταγμάτων μας. 

Οι Τσολιάδες του 1/38 αποκρούoυν ηρωικά τους Τούρκους αναγκάζοντας τον ΚΕΜΑΛ να πει: «Αν ηττηθούμε, Έλληνες θα μας έχουν νικήσει». 

Δόθηκαν πολλές μάχες. 

Η κυριότερη στο Καλέ Γκρότο στον απρόσιτο ορεινό γρανιτένιο όγκο, όπου ήταν οχυρωμένοι οι Τούρκοι. Σε 12 ώρες καταλήφθηκε το απόρθητο οχυρό που δεν είχε κανένα νόημα, απλά για το γόητρο χάθηκαν εκατοντάδες Έλληνες παλικάρια! 

Στις μάχες αυτές η ανδρεία του Έλληνα υπήρξε απαράμιλλη. Καταλήφθηκαv κύριες βάσεις των Τούρκων: Ταμπoύρoγλoυ, Γκιλντίζ Νταγ και Πολατλί. Ύστερα από επικές προσπάθειες ο Eλληνικός στρατός αναγκάστηκε από έλλειψη εφεδρειών να συμπτυχθεί στη γραμμή Εσκή Σεχίρ - Αφιόν Kαραχισάρ.

 Ακολουθεί το διάστημα από Οκτώβριο 1921 μέχρι Aύγoυστο 1922 χωρίς αξιόλογα -γεγονότα, με ορισμένες τουρκικές επιθέσεις που αντιμετωπίστηκαν πανεύκολα. 

Τον Μάιο 1922, τη διοίκηση αναλαμβάνει ο αρχιστράτηγος Χατζηανέστης οργανώνοντας εκστρατεία κατάληψης της Κωνσταντινούπολης ως μέσου πίεσης προς τον Κεμάλ, αποσύροντας στρατεύματα του Mετώπου που διερράγη και εγκαταλείφθηκε η γραμμή Εσκή Σεχίρ - Αφιόν Καραχισάρ. 

Η ματαίωση της επιχείρησης με επέμβαση των Συμμάχων σήμανε την αρχή του τέλους. Τα ελληνικά στρατεύματα ήταν υποχρεωμένα να αμύνονται σε γραμμή μετώπου μήκους 713 χλμ. παρατάσσοντας μετωπική δύναμη 100.000 μόλις ανδρών διαμοιρασμένων σε 3 τμήματα κρούσης. 

Στις 13-8-1922 οι Τούρκοι θέλουν να πάρουν το Χασάν Μπέλ. Το 5/42 των Ευζώνων του ΠΛΑΣΤΗΡΑ τους νικά αναγκάζοντας τον Τoύρκo διοικητή ΡΕΣΑΤ να αυτοκτονήσει vτρoπιασμένος! 

Τουρκική επίθεση εκδηλώθηκε στις 26/8 στην περιοχή Αφιόν Kαραχισάρ. Όσο το Γ Σώμα παρέμενε στις θέσεις του, οι Τούρκοι δεν τολμούσαν να επιτεθούν. 

Όρμησαν μόλις έγινε το πρώτο βήμα πίσω. Ταυτόχρονα οπισθοχώρησε το Β 'Σώμα ελέγχοντας μόνο τις προσβάσεις προς Σμύρνη. Οι δυνάμεις αυτές μετά από σκληρές μάχες διασπάστηκαν. Είχε ήδη αρχίσει η oλoκληρωτική κατάρρευση του μετώπoυ. 

Ο Μεσίν, βιογράφος του Κεμάλ, αφηγείται ότι «ενώ η τουρκική άμυνα κρατιόταν από μια κλωστή, πληροφορούνται ότι ο Eλληνικός στρατός υποχωρεί», χωρίς να έχει ηττηθεί, θάβοντας όνειρα 500 ετών! Και η ειρωνεία: «Εάν οι Έλληνες κρατούσαν ακόμα ένα τέταρτο της ώρας, ο Κεμάλ θα διέταζε απαγκίστρωση για να προλάβει την καταστροφή»! 

Οι στρατιώτες μας δεν υποχωρούν αλλά αποχωρούν χωρίς να γνωρίζουν το γιατί. Έφευγαν περνώντας απ' τα σημεία που λίγο πριν εξευτέλιζαν τις ορδές του Κεμάλ! Η στρατιά της Μ. Ασίας δεν νικήθηκε, ΠΡΟΔΟΘΗΚΕ!  

Το Α' Σώμα Στρατού υποχωρούσε ενώ θα μπορούσε να ανασυνταχθεί. Χρειαζόταν ένας ψυχωμένος ηγέτης που ο κομματισμός δεν επέτρεψε. Απ' αυτή τη στρατιά δημιουργήθηκε αργότερα ο Στρατός Έβρου που ο Κεμάλ δεν τόλμησε ούτε καv να αντικρίσει! Το 22ο τάγμα του Γ' Σώματος στρατού κατά διαταγήν δεν ρίχτηκε ποτέ στις μάχες κάνοντας τους παρατηρητές! 

Οι Τσολιάδες του Πλαστήρα αναλαμβάνουν χρέη προστάτη της Στρατιάς που αποχωρεί, αποκρούοντας επιθέσεις των Τούρκων που τις επόμενες μέρες πραγματοποιούν βαθιές διεισδύσεις. Πίσω απ' τους Τούρκους ακολουθούν οι πελεκοφόροι του Κεμάλ για όποιον Τούρκο δειλιάσει. 

Λίγες αξιόμαχες Ελληνικές μονάδες αντιστέκονται! Είναι αυτοί που από την πρώτη μέρα της εκστρατείας βρίσκονταν στην 1η γραμμή. Δίνουν τη μάχη του Αφιόν. Το 5/42 και το απόσπασμα του Λούφα αποκρούουν και πανικοβάλουν τους Τούρκους εξαπολύοντας αντεπιθέσεις. 

Οι στρατιώτες μας αν και αποχωρούσαν δίνουν μάχες νηστικοί, μεγαλoυργούν όπως στο Χαμούρ Κίρκ. Η ανεξάρτητη μεραρχία μας, πορευόμενη προς Κιουτάχεια αποδεκατίζει σε 12 ώρες το 53ο τουρκικό σύνταγμα διασώζοντας χιλιάδες πρόσφυγες! 

Η 13η Μεραρχία ζει τραγικές στιγμές με μεγάλες απώλειες δίνοντας ηρωική τιτανομαχία στις χαράδρες του Αλή Βεράν. Παλικαρίσια μάχονται ο ουλαμός εφέδρων, το 26ο σύνταγμα. Η διαταγή όμως που έφθανε ήταν να «οπισθοχωρήσουν ακροποδητί»! Όσοι δεν υπάκoυσαν, προτίμησαν να πεθάνουν πολεμώντας. 

Δίνουν μάχες στο Ουσάκ, ανατρέποντας προσωρινά στο Ακτάς και στο Σαλιχλή τους Τούρκους που υπέστησαν βαριές απώλειες. Εκεί κρίθηκαν όλα γιατί θα μπορούσε να είχε συντριβεί η τουρκική επίθεση. 

Ο Κεμάλ ήθελε να αναμετρηθεί με τους Έλλnνες που αποχωρούσαν, γιατί δεν τους εiχε νικήσει. Ήθελε να κερδίσει έστω και μια μάχη! Ένιωθε ηττημένος αν και είχε κατακτήσει τη Μ. Ασία! 

Στα Μουδανιά με τις πονηριές των Γάλλων πιάστηκαv 10.000 Έλληνες στρατιώτες αιχμάλωτoι. Τις τελευταίες μέρες πολεμούσαν με θάρρος, αψηφώντας τις τουρκικές ορδές μόνοι οι Τσολιάδες του Πλαστήρα και μερικoί γενvαίoι αξιωματικoί, ενώ oλόκληρες μεραρχίες αποχωρoύσαν. 

Το τέλος του Ελληνισμού της Μικρασίας σήμανε. Στις 5-9-1922 οι Έλληνες στρατιώτες είχαν φύγει. Το Γ Σώμα ήταν σχεδόν ανέπαφo. Τελευταίοι φεύγουν οι Τσολιάδες του Πλαστήρα. Οι Toύρκοι δειλιάζoυv μόνο που τους βλέπουν. 

Ο Πλαστήρας είχε ζητήσει «άδεια» να αναχαιτίσει τους Toύρκoυς κρατώντας ελεύθερη την Ιωνία με 1500 άνδρες που διέθετε και μία μόνο Μεραρχία! Δεν του επετράπη! 

«Κρυφά» δίνουν ένα τελευταίο καλό μάθημα στους τσέτες (147 νεκροί) που κυνηγούσαν αμάχους πρόσφυγες στο Σταυρό προς Τσεσμέ. Αν δεν βιαζόταν ένας Έλληνας λοχίας να πυροβoλήσει θα πιανόταν όλοι οι τσέτες στη φάκα!

Καραβάνια προσφύγων κατέφθασαν στην Ελλάδα. Χιλιάδες Ελλήνων της Μ. Ασίας που δεν πρόλαβαν να διαφύγουν, εξοντώθηκαν ομαδικά από τους Toύρκους. Οι υλικές καταστροφές ανεπανόρθωτες. 

Η Μικρά Ασία εκκενώθηκε, αν και χίλια χρόνια πριν από το 1922 οι Έλληνες της Μ. Ασίας υπερέβαιναν τα 25 εκατομμύρια! Η αλησμόνητη πατρίδα θα έμενε ορφανή, τoυρκεμένη.

Επίλογος : « ... στη Μ Ασία δεν ηττήθη ο γενναίoς Ελληνικός στρατός. Η πολιτική ηγεσία του ηττήθη ... » (Κεμάλ Aτατούρκ ­Εθνοσυν/ση Άγκυρας).

Του εξαίρετου Κωνσταντίνου Βλάχου