ΤΟ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ «ΝΕΣΤΩΡ»

 

ΤΟ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ «ΝΕΣΤΩΡ»

* Το δωδεκαώροφο «μάτι» που βλέπει τους αόρατους κοσμικούς αγγελιοφόρους, οι εξωγαλαξιακοί πλανήτες και ο μυστικός κώδικας της δημιουργίας ΤΟ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ «ΝΕΣΤΩΡ» Επιχείρηση Νετρίνα στην Πύλο του... Διαστήματος Ενα πείραμα πέρα από τη φαντασία, ένα ταξίδι στον χωροχρόνο του Σύμπαντος και οι πρώτες κλεφτές ματιές από τον βυθό ΑΜΑΛΙΑ ΒΕΒΕΛΑΚΗ ΣΤΑ ΑΝΟΙΧΤΑ της Πύλου (κοντά στο φρέαρ των Οινουσσών)

Ο «Νέστωρ», το εντυπωσιακό υποβρύχιο τηλεσκόπιο (που πήρε το όνομά του από τον βασιλιά της περιοχής στην αρχαιότητα), πέρασε με επιτυχία τα πρώτα δοκιμαστικά τεστ στα 4.200 μέτρα υπό την επιφάνεια της θάλασσας και ετοιμάζεται να «αναλάβει δράση» σε ακόμη μεγαλύτερα βάθη. Είναι ειδικά κατασκευασμένο για να ανιχνεύει τα ανεπαίσθητα ίχνη που αφήνουν στο στιγμιαίο πέρασμά τους από τον πλανήτη μας οι αρχέγονοι κοσμικοί αγγελιοφόροι, τα νετρίνα, τα μυστηριώδη εκείνα στοιχειώδη σωματίδια με τη σχεδόν μηδενική μάζα και με καθόλου ηλεκτρικό φορτίο που γεννήθηκαν μαζί με το… άπειρον και «ζουν» μέσα σε αυτό διασχίζοντας ανεμπόδιστα με την ταχύτητα του φωτός οτιδήποτε βρεθεί στον δρόμο τους: γαλαξίες, νεφελώματα, μαύρες τρύπες, αστέρια και πλανήτες. Οι επιστήμονες ευελπιστούν τώρα ότι μέσα από τα μάτια του «Νέστορα» θα μπορέσουν να «δουν» κάτι από το αόρατο άγνωστο· να καταγράψουν έστω και μία στιγμούλα από την αστραπιαία λάμψη του άπιαστου, που κουβαλάει μέσα του τις χαμένες σελίδες από το μυθιστόρημα του χάους. 

Τα παράξενα σωματίδια

Οπως μας εξηγεί ο καθηγητής, το νετρίνο είναι ένα παράξενο, σχεδόν φανταστικό σωματίδιο που λόγω των τριών βασικών ιδιοτήτων του είναι και εξαιρετικά πολύτιμο: Δεν έχει σχεδόν καθόλου μάζα, είναι ηλεκτρικά ουδέτερο, δεν επηρεάζεται από τις λεγόμενες ισχυρές επιδράσεις και ταξιδεύει αδιάκοπα στις αχανείς εκτάσεις του σύμπαντος με την ταχύτητα του φωτός. Τα χαρακτηριστικά δηλώνουν σε απλά ελληνικά ότι το νετρίνο κινείται ευθύγραμμα στο διάστημα χωρίς να παρεκκλίνει από τα μαγνητικά πεδία και χωρίς να αντιδρά και να διασπάται από τη μεσοαστρική ύλη. Αντίθετα μάλιστα, δεν επηρεάζεται καθόλου από την ύλη. Η Γη, όπως και όλα τα υπόλοιπα ουράνια σώματα είναι «διάφανα» στο νετρίνο που τα διασχίζει ανενόχλητο, όπως ακριβώς το φως περνά μέσα από το τζάμι ενός παράθυρου. Υπολογίζεται ότι κάθε ένα δευτερόλεπτο περνούν μέσα από το σώμα μας δεκάδες δισεκατομμύρια νετρίνα, τα οποία στη συνεχεία διασχίζουν τη Γη και συνεχίζουν την πορεία τους προς άλλους γαλαξιακούς κόσμους.

Για αυτόν ακριβώς τον σκοπό κατασκευάστηκε και ο «Νέστωρ», το πρώτο υποβρύχιο τηλεσκόπιο νετρίνων, το οποίο και έχει ως κύρια «αποστολή» να ανιχνεύσει και να καταγράψει αυτήν τη σπάνια αντίδραση του σωματιδίου. Η ερώτηση που προκύπτει αυθόρμητα είναι γιατί ο «Νέστορας» χρειάζεται να κατέβει σχεδόν μία… λεύγα υπό τη θάλασσα για να παρατηρήσει το Σύμπαν;

* Ο κοσμικός θόρυβος

«Ενας από τους κυριότερους λόγους είναι ότι για κάθε νετρίνο που αντιδρά στην επιφάνεια της Γης, υπάρχουν περίπου ένα τρισεκατομμύριο άλλες επιδράσεις από άλλα σωματίδια ­ τη λεγόμενη κοσμική ακτινοβολία ­ που τυφλώνουν τους ανιχνευτές νετρίνων, όπως ο ήλιος τυφλώνει τα μάτια μας και δεν βλέπουμε άστρα στο φως της ημέρας» επισημαίνει ο κ. Λ. Κ. Ρεσβάνης και συνεχίζει: «Ο μόνος τρόπος που υπάρχει για να μετριάσεις τον «θόρυβο» της κοσμικής ακτινοβολίας, είναι να πας όσο μπορείς κάτω από την επιφάνεια της Γης ­ και τα πρώτα τηλεσκόπια νετρίνων εγκαταστάθηκαν πράγματι μέσα σε χρυσωρυχεία σε βάθος τριών χιλιάδων μέτρων. Στη συνέχεια όμως ανακαλύψαμε ότι το καλύτερο φίλτρο της κοσμικής ακτινοβολίας είναι η θάλασσα. Οσο πιο βαθιά πας τόσο το καλύτερο. Και σε αυτό το σημείο μπορώ να πω ότι σταθήκαμε τυχεροί διότι εδώ στην Ελλάδα βρίσκεται και το βαθύτερο σημείο της Μεσογείου, που φθάνει ως τα 5.200 μέτρα στο Ιόνιο Πέλαγος νοτιοδυτικά της Πύλου».
Μια λεπτομέρεια αρκετά εντυπωσιακή, είναι ότι το υποβρύχιο τηλεσκόπιο θα ανιχνεύει τα νετρίνα εκείνα που θα φθάνουν στον βυθό από την… πίσω πλευρά του πλανήτη μας, στα τελευταία χιλιόμετρα δηλαδή που θα διανύουν πριν εγκαταλείψουν τη Γη κι όχι εκείνα που θα έρχονται από τον ουρανό στη θάλασσα. Παράλληλα (κι αυτό επίσης ακούγεται για τους μη.. μυημένους στη Φυσική ως επιστημονική φαντασία), θα στέλνονται επιπλέον νετρίνα για «παρατήρηση» στο υποβρύχιο τηλεσκόπιο από τους ειδικούς επιταχυντές του CERN ( του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών που βρίσκεται στη Γενεύη)!

Ποιο είναι τελικά αυτό το μεγάλο μυστικό που περιμένουμε να μας αποκαλύψουν τα νετρίνα; «Το πιο σημαντικό που θα μάθουμε είναι αυτό που δεν μπορώ να σας περιγράψω… Ξέρουμε ότι τα νετρίνα που θα πάρουμε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών από τους ουράνιους επιταχυντές θα μας δώσουν πληροφορίες για τον μικρόκοσμο» αναφέρει ο κ. Ρεσβάνης και εξηγεί: «Από το πώς έγινε η Μεγάλη Εκρηξη, ποιες είναι οι διαδικασίες που συμβαίνουν μέσα και γύρω από μια μαύρη τρύπα, τι συμβαίνει μέσα στο εσωτερικό των αστεριών κι αλλά πολλά τέτοια αιώνια ζητούμενα. Αλλά το πιο ενδιαφέρον, το πιο εντυπωσιακό που πιστεύουμε ότι θα μας αποκαλύψουν τα νετρίνα, είναι αυτό που δεν ξέρουμε ακόμη και δεν μπορώ να σας περιγράψω… Αυτή τη στιγμή προσπαθούμε να ανοίξουμε ένα παράθυρο σε μια γωνιά του Σύμπαντος που κανένας ως σήμερα δεν έχει κοιτάξει. Είμαι βέβαιος ότι τελικά τα φαινόμενα που θα δούμε, θα είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτό που περιμένουμε. Κι αυτό είναι που πραγματικά μας συναρπάζει

Ο «Νέστορας», το υποβρύχιο τηλεσκόπιο νετρίνων, δεν είναι μια απλή συσκευή με ιδιαίτερες ικανότητες ή προδιαγραφές. Στην πραγματικότητα δεν έχει καμία ομοιότητα με τα τηλεσκόπια που γνωρίζουμε ως σήμερα ότι υπάρχουν, εκτός βέβαια από το ότι προορίζεται να ανιχνεύει κοσμικά σωματίδια. Πρόκειται για μια υποβρύχια τεράστια κατασκευή, η οποία και σταδιακά μέσα στα προσεχή χρόνια αναμένεται να αποτελέσει το πρώτο υποθαλάσσιο εργαστήριο νετρίνων.

Το ίδιο το τηλεσκόπιο νετρίνων, που ποντίζεται και δοκιμάζεται αυτόν το καιρό στα βάθη της θάλασσας της Πύλου, είναι ένας εξαγωνικός πύργος δώδεκα ορόφων! Κάθε όροφος του «Νέστορα» έχει σχήμα μεταλλικού αστερία με διάμετρο 33 μέτρα. Στις έξι άκρες κάθε μεταλλικού αστερία θα τοποθετούν μέσα σε γυάλινες σφαίρες υπερευαίσθητοι φωτοπολλαπλασιαστές (που θα ανιχνεύουν για τις σπάνιες αντιδράσεις των νετρίνων με τα πρωτόνια του νερού), ενώ στο κέντρο θα τοποθετηθούν μέσα σε μεγάλες σφαίρες από τιτάνιο τα πολύπλοκα ηλεκτρονικά συστήματα του κάθε «ορόφου».

Οι «όροφοι» του τηλεσκοπίου θα τοποθετηθούν ο ένας πάνω στον άλλον σε απόσταση περίπου 30 μέτρων, γεγονός που σημαίνει ότι το συνολικό ύψος του πύργου στον βυθό θα ξεπερνά εκείνο του πύργου του Αϊφελ – υπολογίζεται ότι θα είναι περίπου 330 μέτρα!

Κι όλα αυτά είναι μόνο η αρχή. Φανταστείτε ότι μέσα στα προσεχή χρόνια σχεδιάζεται να εγκατασταθούν γύρω από τον πρώτο κεντρικό «πύργο» του «Νέστορα» και σε απόσταση 200 με 300 μέτρων άλλοι έξι πύργοι και στη συνέχεια άλλοι έξι μετά, ως ότου καλυφθεί η επιφάνεια ενός τετραγωνικού χιλιομέτρου!

Σε αυτήν τη φάση του προγράμματος έχουν ποντιστεί οι δύο αστερίες στο βυθό με τους οποίους και έγιναν όλες οι «αναγνωριστικές» μετρήσεις και δοκιμές. Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει. Μέσα στους επόμενους μήνες ο «Νέστωρ» θα αρχίσει να ρίχνει τις… πρώτες κλεφτές ματιές στο Σύμπαν. Η «επιχείρηση… Νετρίνα» μόλις άρχισε. Αν όλα πάνε καλά ίσως αυτά που θα αποκαλυφθούν στο μέλλον να προκαλέσουν ένα δεύτερο «Big-Bank» που θα ανατρέψει τη λογική για τη δημιουργία του κόσμου μας