Κόβεαι ..Το ελληνικό Σύνταγμα δίνει στην Βουλή την αποκλειστική αρμοδιότητα να εξετάζει πολιτικές ευθύνες υπουργών και άλλων υψηλόβαθμων πολιτικών. Αυτό δημιουργεί ένα «ταβάνι» στην έρευνα.

Η συνέντευξη της Λάουρα Κοβέσι ουσιαστικά δεν είναι απλώς μια κριτική στην Ελλάδα, αλλά μια πιο γενική επίθεση στις δομικές αδυναμίες της ΕΕ. Το βασικό της μήνυμα είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι οι νόμοι ή τα εργαλεία, αλλά η πολιτική βούληση και τα «όρια» που βάζουν τα ίδια τα κράτη-μέλη.

Για την Ελλάδα ειδικά, αυτό που λέει —και είναι το πιο “βαρύ”— είναι ότι:

το θεσμικό πλαίσιο (κυρίως το Σύνταγμα) περιορίζει την έρευνα πολιτικών προσώπων

η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν μπορεί να φτάσει μέχρι τέλους σε υποθέσεις με πολιτική διάσταση

και στην υπόθεση των Σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη υπήρξαν πραγματικά «ταβάνια» στο τι μπορούσε να διερευνηθεί

Το πιο ουσιαστικό σημείο (πέρα από τον τίτλο «κόλαφος») είναι αυτό: 👉 Ακόμα κι αν αλλάξουν οι νόμοι, δεν μπορούν να εφαρμοστούν αναδρομικά — άρα κάποιες υποθέσεις δεν θα διερευνηθούν ποτέ πλήρως σε επίπεδο πολιτικών ευθυνών.

Επίσης σημαντικό:

μιλά για έλλειψη συνεργασίας από κράτη-μέλη γενικά

καταγγέλλει ακόμα και εσωτερικές αντιστάσεις μέσα στην ΕΕ

αναφέρει πιέσεις και επιθέσεις προς την ίδια και την ομάδα της

Άρα δεν είναι μόνο «κατηγορώ» προς την Ελλάδα — απλώς η Ελλάδα εμφανίζεται ως έντονο παράδειγμα του προβλήματος.

Το νόημα της κριτικής της Κοβέσι. Δεν είναι απλώς μια τεχνική παρατήρηση για νομικές αστοχίες· δείχνει ένα δομικό πρόβλημα στη λειτουργία της πολιτικής και δικαστικής εξουσίας στην Ελλάδα, που έχει τρεις βασικές διαστάσεις:

Πολιτική ασυλία και θεσμικά εμπόδια

Το ελληνικό Σύνταγμα δίνει στην Βουλή την αποκλειστική αρμοδιότητα να εξετάζει πολιτικές ευθύνες υπουργών και άλλων υψηλόβαθμων πολιτικών. Αυτό δημιουργεί ένα «ταβάνι» στην έρευνα.

Ακόμη κι όταν υπάρχουν ενδείξεις για παρατυπίες ή κακοδιαχείριση, οι εισαγγελικές αρχές δεν μπορούν να προχωρήσουν χωρίς πολιτική άδεια ή παρέμβαση.

Πολιτική χειραγώγηση νόμων

Οι νόμοι και οι ρυθμίσεις μπορούν να τροποποιούνται έτσι ώστε να προστατεύονται τα συμφέροντα της εκάστοτε κυβέρνησης ή πολιτικών προσώπων.

Αυτό σημαίνει ότι η «αναδρομική εφαρμογή» ή η διερεύνηση παλαιότερων υποθέσεων είναι συχνά αδύνατη, αφήνοντας «παράθυρα συγκάλυψης».

Κοινωνικό και θεσμικό κλίμα

Όπως επισημαίνει η Κοβέσι, η έλλειψη πολιτικής βούλησης και η πίεση/παραπληροφόρηση ενάντια στους ανεξάρτητους θεσμούς ενισχύουν ένα γενικό αίσθημα ατιμωρησίας.

Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι οι προσπάθειες για διαφάνεια και δικαιοσύνη μπλοκάρονται από την ίδια τη δομή του πολιτικού και θεσμικού συστήματος.

Με λίγα λόγια, ναι: η κριτική της Κοβέσι δείχνει ότι υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα δημοκρατίας, δικαιοσύνης και λογοδοσίας. Δεν είναι θεωρία συνωμοσίας — είναι αναγνώριση από έναν κορυφαίο ευρωπαϊκό θεσμό ότι οι κανόνες υπάρχουν αλλά η εφαρμογή τους μπλοκάρεται συστηματικά

Ας δούμε μια σύντομη χρονογραμμή με τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα παρατυπιών, συγκάλυψης και πολιτικής ατιμωρησίας στην Ελλάδα τις τελευταίες 2–3 δεκαετίες. Θα εστιάσω σε υποθέσεις με ευρεία δημοσιότητα και θεσμικό αντίκτυπο:

1990–2000: Η αρχή της διεθνούς προσοχής στη διαφθορά

Υπόθεση Κοσκωτά (1989–1993): Το σκάνδαλο με τη Τράπεζα Κρήτης και τη χρηματοδότηση ΜΜΕ από πολιτικούς υποστηρίζει την εικόνα ότι υπήρχε διαπλοκή κυβέρνησης–τραπεζών.

Πολιτική παρέμβαση: Πολλοί πολιτικοί και επιχειρηματίες αθωώθηκαν ή αποδυναμώθηκαν οι ποινές.

2000–2010: Ολυμπιακοί Αγώνες και δημόσια έργα

Ολυμπιακά έργα 2004: Υψηλό κόστος και καθυστερήσεις, με καταγγελίες για υπερτιμολογήσεις και παρατυπίες στις συμβάσεις.

Πολιτική παρέμβαση: Υπήρξαν ποινικές διώξεις αλλά πολλοί εμπλεκόμενοι αθωώθηκαν ή η υπόθεση παραγράφηκε.

ΕΥΔΑΠ / ΔΕΗ / δημόσιες προμήθειες: Σκάνδαλα υπερτιμολογήσεων και κακοδιαχείρισης σε δημόσιους φορείς, με περιορισμένη εφαρμογή κυρώσεων.

2010–2020: Χρεοκοπία, μνημόνια και «διαρθρωτικές αδυναμίες»

Υπόθεση Siemens (2004–2017): Κατηγορίες για μίζες σε πολιτικούς και δημόσιες συμβάσεις. Πολύμηνες καθυστερήσεις και δικαστικές περιπέτειες, με τον τελικό χειρισμό να αφήνει μεγάλο μέρος της υπόθεσης σε αδιευκρίνιστο στάδιο.

Υποθέσεις μνημονίων και τραπεζικών δανείων: Κατηγορίες για κακοδιαχείριση κρατικών πόρων και τραπεζικών δανείων σε πολιτικά πρόσωπα, χωρίς ουσιαστική δικαστική ολοκλήρωση.

2020–2023: Ευρωπαϊκή εποπτεία και μεγάλα ατυχήματα

Σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη (2022): 57 νεκροί, πιθανή κακοδιαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων. Η έρευνα μπλοκάρεται λόγω συνταγματικών περιορισμών που προστατεύουν πολιτικά πρόσωπα.

Υποθέσεις κακοδιαχείρισης ευρωπαϊκών κονδυλίων: Η EPPO αντιμετωπίζει νομικά και θεσμικά εμπόδια στην πλήρη διερεύνηση υποθέσεων στην Ελλάδα.

Συμπέρασμα

Υπάρχει επαναλαμβανόμενο μοτίβο: μεγάλα σκάνδαλα ή παρατυπίες → αρχική έρευνα → περιορισμένη δικαστική δράση → ατιμωρησία.

Η θεσμική προστασία πολιτικών και η καθυστέρηση ή αναστολή εφαρμογής νόμων δημιουργεί αίσθηση συγκάλυψης.

Η κριτική της Κοβέσι δείχνει ότι η Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα «όπου οι κανόνες υπάρχουν αλλά η εφαρμογή τους μπλοκάρεται».